Andra Mari Dantza Taldearekin Alsaziako 51 urteko nazioarteko jaialdi garrantzitsu batean aste bete parte hartzen egon ostean, herrian berriz ere. Aste gogorra. Jo ta ke ibili gara alde batetik bestera geure herrialdearen izenean, mundu zabaleko gainontzeko 18 talderekin batera, gelditu ezin. Uruguay, Alemania, Georgia, Taywan, Venezuela, Bielorrusia, Eskozia, Eslovakia, India... eta beste hainbaten artean, autobusez 17 orduko bidaia egin ostean, Euskal Herritik Galdakaoko Andra Mari Eusko Dantzari Taldea.
Baina ez dakizue zein polita den eta ze gustora gelditzen den norbanakoa munduan zehar zeure Herriaren berri eman (kulturaz, hizkuntzaz, hezkuntzaz, arazoaz,... bertako herritarrekin bai ondoko taldeekin solastuta) eta jendeak Pays Basque, Basque Country edo dena delako legez onartu, errespetatu eta aurkezten zaituenean... zein harro sentitzen zaren geurea den ikurrina gainontzeko herrialdeko banderekin une oro ikustean!
Argi dago existitzen garenaren berri eta geure Herriaren alde egiteko bide desberdinak daudela...
“Telebista hezigarria da. Norbaitek pizten duenean, ni beste gela batera joan eta liburu bat irakurtzen hasten naiz”
- Groucho Marx -
Telebista saio batzuek, kode etiko guztiak apurtzen dituzte, pertsona askok kritikatzen dituzte saio horiek bizitza pribatuan eta batzuek berriz, aipatutako telebista-programak debekatzea proposatzen dute, baina jarrera eta kritika horiek inoiz ez dira komunikabide handietan helarazten, telezaborraren negozioaren bultzatzaile nekaezinak baitira, hain zuzen.
Hedabideak kritikaz at gelditzen dira beti, beren zentzura pribatua inposatuz.
Hala ere,...
Zer egingo zenuke gau batean zeure etxeko telebista hondatuko balitz? Irakurri? Lotara joan?
Desesperatu?
“Herri bakoitzak merezi duen telebista du”
- Gustavo Bueno -
Eta ze telebista dugu geuk? Edo...hobeto esanda, zein motako telebistari uzten diogu geure etxeko berotasunera sartzen? Zer onartzen dugu?!
TELEZABORRA
Prentsa sentsasionalista edota telezaborra, hizkera arruntean audientzia irabazteko asmotan sortzen den programazioari esaten zaio, sentsasionalismoa eta morboa sustatzeko eginiko programazioa, alegia.
Arestian aipatu bezalaxe, saio batzuek kode etiko eta kazetaritza-kode guztiak ez betetzeaz gain, moralki kaltegarriak diren baloreak hedatu eta piztu egiten dituzte.
Telebista piztuz gero, adingabekoen ordu tarteak errespetatzen ez direla kontuan harturik, iraingarriak suertatu daitezkeen irudiak pairatu “behar ditugu” une oro eta, ondoko ezaugarriez horniturik dagoen telezaborra irentsi:
Batetik, hizkuntza doilor eta zikina erabili ohi da, informazioaren manipulazioa egiten da, informazioa bera eta iritziak nahastera heldu zaitezkeelarik. Gainera, hirugarren pertsona baten hurkotasunari eta familiartekoari errespetua galtzen zaio, sarritan, besteren baten gabeziak azaleratuz eta ikuskizun bihurtuz.
Hortaz aparte, prostituzioa eta drogen erabilera arrunt bilakatzen dute noiz edo noiz pantailan agertzen diren meriturik gabeko pertsonaiek eta... nola ez, emakumearen irudi biluztua erabili ohi da erakargarritasun amua balitz bezala, kontsumora deituz eta, oro har, emakumea fetitxizatuz.
Argi dagoena zera da: estereotipoak etengabe errepikatu egiten direla, era mugatu batean
izanda ere...
Hau horrela izanik, ulertzekoak dira Gabinet d’Estudis Socials i Opinió Pública deritzon ikerketa sail kataluniarrak, telebistako edukien inguruan ikus-entzuleek dituzten kexak aztertzeko egindako inkestan argitaratutako emaitzak, hiru itaunketa egin dira hiruhileko bakoitzean eta telezaborraren inguruko kexak areagotuz doaz egindako kontsulta bakoitzean.
Hala, 2008ko uztailean egindako galdetegian adierazi zenez, prentsa sentsasionalistaren inguruko ardurak gizarteko %8’7 hartzen zuen; urte bereko urrian, kexa horrek %2’8 batean gora egin zuelarik. Azkenik, 3. hiruhilekoan egindako inkesta berean, 2009ko urtarrilean, telezaborraren ardurak elkarrizketatuen %14’7ra egin zuen salto.
Gainera, bihotz-programak eta prentsa larrosako edukiak ez ditu gizarteko %14’5 batek gustoko, beraz...
Zergatik ez telezaborrarekin bateratu? Finean, zein desberdintasun dago bihotzeko programa baten eta telezaborraren artean?
Hutsaren ondorengoa askoren ustetan.
Hortaz, kopuru biak batu eta ondorioztatu dezagun herritarren %29’2a, bere osotasunean telezaborraz kexatzen dela. ---> [ Telezaborrik EZ: %14’7 + %14’5 = %29`2 ]
Jaun-andreok, orain arte harritzeko datuak ikusi ditugun arren, bada aipatutako datuekin kontraesan bat, hala nola, herritarron kexak alde batera utzita, audimetroek xedatutako emaitzei so egitean. Emaitzek ez dute bat egiten.
Itxuraz, telezaborraz kexatzen gara, bai, baina goazen bada audientziak neurtzen dituen estatistikak aztertzera:
Bartzelonako Víctor Curto eta Isabel Solanas publizitateko irakasleek oraintsu burututako “Telebasura y publicidad” izeneko txosteneko datuei arreta eginez, erdi edo erdi-baxuko gizarte klasea da, zalantza barik, telezaborra gehien kontsumitzen duena.
Aurreko puntuari garrantzirik kendu gabe, hustekabean harrapatzeko moduko datuak atera dituzte gizarteko klase erdi-altu eta altuetatik; nahiz eta klase honen telebista-kontsumoaren batez bestekoaren azpitik egon, kuantitatiboki baztergarria ez den afinitate bat eskaintzen dute, esaterako, “Aquí hay tomate” bihotzeko berrien programa ohia, “Sálvame” edota “El Diario” moduko saioek %94’2ko audientzia dute gizarteko klase altuetan.
Beste datu interesgarri bat ikus-entzuleen sexuan aurkituko dugu, telezaborra ikusten duen gehiengoa emakumezkoak baitira.
Emaitza hauen bistara, koska berri eta interesgarri batzuen aurrean gaudela esan dezakegu:
Zergatik ikusten ditugu programa hauek? Ze onura dakar gure bizimodurako horrelako saio “zakar” batek? Aberasgarriak ote?
Batzuen erantzuna telebista kateek ematen dutena delako…
Besteena telebistako kultura bat delako… besterik ez dago eta…
Baina gogoan izanda telebista kateen gehiengoa enpresa pribatuak direla (euren burtsako kotizazioek hala adierazten dute) eta hortaz, enpresa batek bere etekinak handitzea duela helburu, galderari buelta eman diezaiogun:
Zer saltzen dute telebista kateek, audientzia handia izateko eta beraz, publizitatean funtsezko diru-sarrerak izateko?
GEUK ESKATZEN DUGUNA
Geuk eskatzen duguna kultura bako programa merke horiek badira, telebistek geuk ikusten duguna emitituko dute eta hortaz, Gustavo Bueno filosofo eta idazle errioxarraren esanei men eginez, merezi dugun telebista dugula aitortu beharrean gaude.
Orokorrean, eta salbuespenak salbuespen, kultura oso baxuko telebista nahi dugu, geure eguneroko bizimodu lanpetutik alde egin nahian, pentsaraziko ez digun telebista batengana jotzen dugu. Telebista bat zeinek burua beste kontu batzuetan mantenduko gaituen, une batez bada ere, errealitateko arazoei uko egiteko.
Amaitzeko, konturatu zinetelakoan, espainiar telebistaren inguruan jardun natzaizue baina, ez nuke Euskal Herriko egoera desberdina dugula esan gabe amaitu nahi.
Euskal Herrian, Ingalaterran, Alemanian edota munduko beste edozein herrialderen kontrara, zoritxarrez euskal telebisten eskaintza oso urria dugula aipatu gurako nuke eta beraz, kate espainiar edota frantsesetara jo behar izaten dugula geure apeta komunikatiboak asetzeko asmotan.
Hori bai, beste hizkuntza bateko telebistara jotzen dugunean, normalki, zertarako izaten da?
Sarritan, TELEZABORRA IRENSTEKO!
Ondorioz, ez dezagun esan euskaldunok ez dugunik telezaborra ikusten eta ontzat hartu dezagun zentzu horretan behintzat, euskal herritarrak gainontzeko lurraldeetako biztanleak bezalakoxeak garela.
Martxelo Otamendiri AEBetan sartzea DEBEKATU diote "soslai (perfil) berezia" duela argudiatuta. Nora helduko gara euskararen Herriak, euskalgintzak eta, orobat, Euskal Herriaren aldeko edozein mugimenduk hainbeste eraso jasanda? Injustizia honen oihartzuna Ipar Ameriketako hedabideetara ere iritsi da eta horren berri eman dute Idahoko KTVB telebista katean.
Baina, nork agindu du mugimendu hau? Zergatik? Zertarako? Beste behin, Euskal Herria (Herrialde legez) albiste da gure zoritxarrerako. Oraingoan, "munduko demokraziarik handienak" eta "estatu guztien eredu" denak agerian utzi du bidegabekeria.
Tristezia, negar egiteko nahia, etsipena, ezintasuna... Lagunok, bai, aitortu beharrean nago. Hitz guzti horiek dira momentu honetan eta gaur, Espainiako selekzioak 2010eko Munduko Kopa irabazi duen honetan, sentitzen ditudan zirrara guztiak. Horiek, eta gehiago, baina denak txarrak. Nork esango zidan niri 22 jokalari aberats, larruzko baloi ziztrin baten atzetik ikusteak hainbeste penatuko ninduenik... Baina bai, ukitu egin nau, eta asko.
Hasiera batean, gogoan dut berdin zitzaidala ondoko herrialdeetako selekzioek zer egiten zuten, baina denbora aurrera joan ahala iritziz aldatu nuen eta, jarrera axolagabe batetik, kontrako jarrera izatera igaro nintzen. Beti ere geure selekzioaren aldeko ideiak sustatuz, aldarrikatuz, oihukatuz,… ikus eta entzun gaitzaten: NAZIO BAT, SELEKZIO BAT!
Nola egon naiteke, bada, selekzio espainiarraren alde? Selekzio horrek berdegunean ordezkatzen duen herrialde faxista, torturatzaile, manipulatzaile eta antieuskaldun (besteak beste) baten alde, nola demontre egon naiteke ba? Neuri behintzat, ezinezkoa egiten zait.
Aldiz, azken iruzkin honen harira, sarri entzun izan dut ez dagoela futbola politikarekin nahastu beharrik… baina zoritxarrez, lagunok, jadanik nahastua ematen digute hedabide, politikari eta gizarte desberdinek.
Eta bai, neurri batean Espainia hunkitua eta geldiarazita egotea ulertu dezaket (hala egongo nintzateke ni neure selekzioak berdina lortuko balu), baina Euskal Herriko txoko guztietatik klaxon-hotsak, turutak eta “¡Campeones!” antzeko oihuak entzuteak edo euren etxean legez maite dituzten ikurrak herri zapaldu bateko gehiengoari muturretik nola aurpegiratzen dizkiguten ikusteak tristatu egiten nau. Makurrarazia sentitzen naiz guztiz, eta baliteke askok trufa egitea neure etsipen hau irakurrita… askok lortuko zuten beraien helburua.
Gainera, amesgaiztoaren hasiera besterik ez da hau… eta euskal abertzaletasunik nahi ez duten “demokrazia” honetan, nazionalismo espainiarra gailendu eta inposatzen da une oro. Kalean, irratian, telebistan,… eta txarrena, euskalduna dela esan baina Espainiako selekzioak irabaztea nahi duen ondoko horren bihotzean. Nekez ulertu dezaket hori.
Asteotan ez da beste gairik egongo. ESPAÑA, ESPAÑA eta ESPAÑA. Baina geuk aurrera jarraitu behar dugu, normaltasunez. Norberaren lanak hor jarraitzen du eta, ogiak prezio berean jarraituko du (edo garestiago akaso), BEZak %18an jarraituko du… baina herrialde bat geldiarazteko ahalmen handiagoa dute praka motzetan jolasten duten hamaika aberatsek, kinka larrian dauden 4 milioi langabek baino. Tamalgarria benetan.
Ohar txiki bat gogorarazi nahiko nizueke, esanez, egunean milaka lagun gosez hiltzen diren herrialde honek albiste izateari utziko diola aurki. Gauetik egunera. Eta, hemendik aurrera, zer?
Amaitzen joateko, esan beharra daukat azken idatzia dela non “La Roja” neure hausnarketen protagonista dena baita neure selekzioari ofizialtasuna aitortzen zaionean, beste selekzio bat legez ikusiko dudala espainiar eta frantsesena ere. Bien bitartean, ez!
Eta nago, "pensamiento único" deritzona hedatze aldera, beste arma kutsakor (eta benetan eraginkor) bat delakoan futbola. Aldiz... nola azaldu hori kutsatua dagoen gizarte bati?
Presio psikologikoari aurre egingo diogu. Baina oraingoan, Espainiak gola sartu digu berriro.
Azken aldian ez dago berririk. Azken aldian mundua geldiarazita dago milaka pertsona, egunero, Afrikan hiltzen diren bitartean. Azken aldian berri bakarra dago hedabideetan: Hegoafrikako Munduko Kopa.
Gainera, inguruko gizarte “plural” honetan solas bakarra erantsi da: ‘La Roja’. Ez dago beste gairik geure ahotan, aldekoak (batez ere) eta kontrakoak, baina Espainiako Futbol Selekzioa beti hizpide.
Eta, neure galdera hurrengoa da: zer egin dezake futbolaz, mundial batek xahutzen duen diru guztiaz, estereotipo horietaz aldendu nahi duen batek eta, zergatik ez, Espainiako selekzioaz ezer jakin nahi ez duen batek? Telebista itzali? Irratia gainezka datorren errekara bota? Ala norberaren logelan giltzapean isolatu ‘mundiala’ amaitu artean, alegia?
Hori gutxi balitz, auzoko herrialdeko selekzioa norgehiagokako faboritoa da eta gaurko taldearen estreinaldi sonatuan (nork ez du jakin?),… GALDU EGIN DU espainiar zaleen gehiengoaren harridurarako, 0-1 Suitzaren aurka.
Zintzotasunez aitortuko dizkizuet, halaber, kontu bi:
Batetik, neu, bai Espainiako baita Frantziako selekzioen kontra nagoela. Herrialde hauen armarrien atzean gordetzen den iragan eta oraina krudelak ezin duelako, niretzat, baloi inozo baten atzetik doan hamaikako batek ezkutatu. Ez horixe.
Ostera, talde onak direla onartzen dut. Argi daukat. [ Talde bezain estatu onak izango balira… ]
Bestetik, kontraesana dirudien arren, puntu inbidiagarri bat ere badute niretzat espainiar selekzioak eta dagozkion jarraitzaileek, gainontzekoek legez. Eurek, beraien Herriaren izenean mundu zabalean, nazioarteko lehiaketetan har dezakete parte. Mundu mailan onartuak izango dira eta herritar guztiek izango dute bat egingo duten zerbait komunean, bederen; beraien selekzioak irabazteko grina.
Neuk berriz, biharko egunean Eurokopa, Munduko Kopa,… edo antzeko batean jolastu nahi izanez gero, inposatu didaten Espainiarekin izan beharko du. Izatekotan. Euskalduna izateagatik selekzio ofizialik ez izatera nago kondenatua eta, mundu zabalean ordezkaririk ez izatera. Hori futbolean, eta bizitzako alor guztietan.
Horregatik, eta Munduan milaka pertsona egunero hiltzen direla ahaztu barik, euskaldunok geure selekzioen alde lanean jarraitu behar dugu, etsi gabe!
Iritsi da ume euskaldunen egun handiena. Hementxe dago Betizu Jaia 2010!!! Urtero bezala, aurten ere gure festa handia ospatuko dugu eta azkeneko urteetan egin dugun bezala, Bilboko Casilda Iturrizar parkean izango da. Hitzordua igandean, ekainaren 13an, izango da eta betiko legez, ondo pasatzeko egitarau zabala eta anitza prestatu dugu.
Pailazoak, txotxongiloak, magoak, ipuin-kontalariak, puzgarriak, gynkhana, abenturazaleentzako rokodromoa, tirolina... Milaka ekintza prestatu ditugu zuek ondo pasatzeko asmoarekin!
Hori gutxi balitz, telebistako behirik ospetsuenak: Betizu, Betissuise eta Eme-u ere Casilda Iturrizar parkean egongo dira eta eurekin argazki dotore bat atera, dantzatu eta kantatu nahi baduzu, besteak beste, goizeko 11:00etatik aurrera "Doña Casildan" itxaroten zaituztegu.
Aurten gainera, Betizuk bere lagun handi bat gonbidatu du jaira, Doraemon!!! Aurten, Doraemonek 40 urte betetzen ditu, eta zuokin guztiokin ospatuko du aipatutako parkean.
Eta nola ez, Betizuk urteko ikuskizunaren estreinaldi magikoa egingo du: BETIZU DISKOFESTA. Betizu, Betissuise eta Eme-u kantuan eta dantzan arituko dira jo eta ke, gerria mugitu eta mugitu, primeran pasaz! Igande honetako jai erraldoira gonbidatuta zaude zeure seme-alabekin etortzera. Opariak eta irribarreak denontzat izango ditugu present, eta zeuek, beharrezkoak zarete Betizu Jaia 2010 ikuskizun entretenigarri eta alai honetan. Zuen seme-alabak dira protagonista!
Gogoratu lagun, EKAINAREN 13AN, igandea, BETIZU JAIA Bilboko Casilda Iturrizar parkean. Galduko duzu?
Atzokoaren inguruko hausnarketa txikitxo bat. Espero dut esaldi hauek inor ez mintzea
Atzo, 2010eko ekainaren 5ean, Galdakon euskal janzkeraz ikusi nituen denak euskaldunak eta euskaltzaleak izan edo bilakatu baziren; Orobat, txapel, gerriko, gona eta burukoekin harro-harro ikusi nituen denak euskaraz aritu baziren (egun batez bada ere!), orduan esan dezaket “Euskal” Jaiak bere xede BAKARRA bete zuela.
Bai, helburu bakarra, ez tabernari batek 3000€ko kutxa egin izana… negozio ederra denori bihotza ukitzen gaituen gai baten kontura!
(eta ixilduko naiz... luzaroan jarraituko nukeelako... baina ez, ez da ez unea ezta lekua ere, parkatuko nauzue)
Hori bai, onartu beharra dago bestalde, jendetza bildu zela geure herrian eta giro festazalea bermatua egon zela. Gaitz erdi!
“Euskal Herrian euskaraz, nahi dugu hitz eta jolas, lan eta bizi euskaraz, hortara goaz…”, zenbat aldiz entzun eta abestu izan ditugu horrelako kanta herrikoiak non hitzek aldarrikapen kutsua duten, askotan seguru asko. Zenbatean esan ohi dugu “euskarak egiten gaitu euskaldun”…, beste anitz bider apika, baina gutariko zenbatek egiten ditu hitz horiek denak errealitate?Hots, zenbatek eramaten ditu hitz xehe hauek eguneroko praktikara? Zenbatek erabiltzen dute euskara gure nortasunaren adierazle?
Gaztelaniaz badago atsotitz zahar bat zeinek hurrengo hau esaten duen: “hitzak haizeak daramatza”, eta bertara jo nahi dut oraingoan, aipatutako esaldiok oinarritzat harturik, euskaldun izatearen sen eta harrotasun horretara.
Hizkuntzak ez dira ezer dagozkien hiztunik gabe. Hiztunak nortasunik gabe geratuko lirateke euren iragan kulturaletik, naziotasunetik baita familia tradiziotik at geldituz gero. Zoritxarrez, asko dira beren nortasun aberatsa galdu duten hizkuntzak, onartu nahi izan ez dituzten botere tamalgarriaren eraginez zapalduta. Arrisku berean daude munduan zehar egun hitz egiten diren hainbat hizkuntza minoritario edo txiki ere. Horietako bat, geurea dugun euskara.
Gauzak horrela eta egoera honen jakitun garelarik, ezer gutxi egiten ari garelakoan nago gure sustraiek bizirik dirau ditzaten. Horregatik eta horretarako, nire ikuspuntu apaletik funtsezkoak diren irizpide eta jokabide urri batzuk eman beharko banitu, honako hauek aipatuko nituzke:
Lehenik eta behin, eta Euskal Herrian erdaldun asko dagoela kontuan izanda, gure etorkizun euskalduna bermatzea ezinbestekoa da. Horri bide emateko, euskaldunok euskaraz aritu behar gara, euskaraz mintzatu eta euskaraz bizi behar gara, alegia.
Bestetik, hizkuntzalari askoren hitzetan “hizkuntza, nolabait esateko, ADNa da, herri baten kode genetikoa. Kultura baten mamia, egitura bera…” eta horixe bera galdu ez dadin, ditugun arma bakarrez baliatu behar dugu ADN horren galera ekiditeko helburuarekin.
Beraz, “gure ordezkari” politikoek ez dutenez euskararen sustapena lehentasun edota apeta gisa, herritarrok bete beharko dugu lan hori, gure lana ere den hori, noski. Eta hor dago gakoa, ez dugu lan hori egiten. Herri honen politikariek beste arlo batzuetatik jotzen dute harreman arrotzak sendotuz, euskararen erabilera bultzatuz baina beti espainolez edo frantsesez adieraziz… Hori ez da bidea.
Ondorioz, azpijokoak alde batera utzita, agintariek izan behar dute aitzindari eta herritarren eredu bederen. Hala ez izatekotan, eta beraien sinesgarritasuna argi eta garbi gaitzestuz, zertarako daude hemen? Patrikak diruz betetzeko soilik?
Amaitzeko, ez litzaidake Euskal Herriaren gizarte eta politika egoera ez dela makala esatea azpimarratu gabe amaitu nahi. Orain, norberaren hausnarketa garaia da eta bakoitzak jakingo du zer egin, baina nik behintzat Euskal Herria euskaldun ikusi nahi dut.
